Ođđa fágagirji sámi dáidaga ja soabadeami hárrái

Jagi 2017 mearridii Stuorradiggi ásahit Duohtavuohta- ja soabadankommišuvnna čielggadit dáruiduhttinpolitihka ja vuoigatmeahttunvuođa sápmelaččaid, kveanaid/norggasuopmelaččaid ja norggameahccesuopmelaččaid vuostá. Kommišuvdna lágidii iežas raportta jagi 2023.

Buohtalasat kommišuvnna bargguin, muhto sorjákeahttá das, álggahedje KORO – Kunst i offentlige rom [KORO Dáidda almmolaš lanjain], Office of Contemporary Art Norway (OCA) [Norgga dálááigásaš dáidaga kantuvra] ja Sámiráđđi ovttasbarggu guorahallan dihtii makkár rollat dáidagis sáhttet leat proseassas ovddidit stuorát vuoiggalašvuođa eamiálbmotservodagaid buorrin.

Dán ovttasbarggu boađusin lea dál almmustahttojuvvon girji mii ovdal geasi ovdanbuktojuvvui Riddu Riđđu Festiválas Sámis, ja mii dál ovdanbuktojuvvo Norgga oaivegávpogis, ovdalgo dat maŋŋelis dán čavčča ovdanbuktojuvvo Meksikos.

-Mii leat hui ilus go dál sáhttit almmuhit Relational Paths: Art Beyond Reconciliation. Ideas & Creations from Sápmi & Abya Yala Sámi Viesus Osloves ovttasbarggus OCA:in ja Sámiráđiin, cealká KORO direktevra Karianne Kampevold Sætre.

-Girjjis leat ođđa almmolaš dáiddadagusevttohusat maid guovddášlaš sámi dáiddárat sáhttet ráhkadit, ja maiddái iešguđetge čállosat mat guoskkahit gažaldagaid movt mii servodahkan sáhttit bargat ovttas gieđahallan dihtii vuoigatmeahttunvuođaid mat leat dáhpáhuvvan eanádatveahkadaga ja eamiálbmoga gaskavuođas. Stáhtalaš institušuvdnan mii buvttada, gaskkusta ja hálddaša sámi dáiddáriid dahkan guovddášlaš dáiddadahkosiid, mii háliidit veahkehit ollašuhttit ábolaš ságastallamiid gažaldagas movt dáru ja sámi dáiddasuorggit sáhttet bargat ovttas oktasaš boahttevašvuođa buorrin.

Girjealmmuheapmi Osloves

Áigi: Gaskavahku čakčamánu 23. beaivvi 2026, dii. 10.30–14.00 (beaivebiebmu dárjojuvvo)
Báiki: Sámi viessu (Dronningens gt. 8B, 0151 Oslo)

Oasálaččat: Britta Marakatt Labba, Anders Sunna, Karoline Trollvik, Eva Maria Fjellheim, Torbjørn Urfjell ja Drew Snyder.

Nuvttá ja rabas buohkaide. Merrejuvvon sajit. Almmut iežat dáppe.

Mediat sáhttet maid váldit oktavuođa André Gali:in e-poastta ag@koro.no dahje telefovnna 97591704 bokte várren dihtii saji dahje bivdin dihtii preassakopiija girjjis.

Gorálašvuohta rápmaráhkkanussan

Soabadeapmi rápmaráhkkanussan mii galggašii áiddastahttit kolonialisttalaš struktuvrraid čuozahusaid eamiálbmotservodagaide, lea ollu digaštallojuvvon ja moitojuvvon earret eará Mátta-Afrihkás ja Kanadas.

Dáid moaitagiid vuođul guorahallet dán ođđa girjji čállit, dáiddárat ja doaimmaheaddjit gorálašvuođa iešguđetge hámiid luovvi rápmaráhkkanussan dohkkehan dihtii historjjá, deaividan dihtii dáláš áiggi ja govahallan dihtii divvu boahttevašvuođaid.

-Dát girji suokkarda movt dáidda, vuoiggalašvuohta ja soabadeapmi sáhttet áddejuvvot gorálašvuođa bokte. Dat guorahallá movt sámi ja eará eamiálbmotdáiddárat ja intellektuála olbmot hástalit, ođđasit meroštallet ja hilgot stáhtaguovdilasti premissaid ja proseassaid mat laktásit duohtavuhtii ja soabadeapmái, muhto vel deaŧalaččabut, movt sii evttohit jurdagiid ja luvvet dáiddadahkosiid mat guovdilastet dáid gažaldagaid sin iežaset máilmmioainnuid vuođul, dadjet Itzel Esquivel, Eva Maria Fjellheim ja Drew Snyder, geat leat girjji doaimmaheaddjit, ja:

-Publikašuvnna ulbmil lea hukset šalddiid ja nannet solidaritehta eamiálbmotguovlluid gaskkas, seammás go dat movttiidahttá lihtolaččaid ja institušuvnnaid gávdnat ođđa vugiid maiguin nahkášit guoddit ovddasvástádusa.

Dáiddárat láidestit

Girji bidjá dáidaga, eamiálbmogiid geahččanguovlluid ja almmolaš saji guovddážii, ja ovdanbuktá bihtáid sámi, p’urhépecha-, mixe-, maya k’iche’-, kaqchikel-, mapuche- ja afrokolombialaš servodagain. Máŋggagielat girjin dan rahpá vejolašvuođaid ođđa kultuvrraidgaskasaš vuorroságastallamiidda Sámi ja Abya Yala (eamiálbmogiid Latiinna-Amerihká) gaskii, ja govvadáiddáriid, poehtaid, dutkiid, museavirggehasaid, aktivisttaid ja viidát kultursuorggi oassádalliid gaskii guovlluid ja oktavuođaid rastá.

“Dáidda lea leamaš okta fámolaččamus vuimmiin Sámis duohtavuođa hupmamis. Guhká ovdal go virggálaš kommišuvnnaid dahje almmolaš dutkamušaid oba jurddašedje, sámi dáiddárat čalmmustahtte kolonisašuvnna, assimilašuvnna ja massima duohtavuođa – dávjá dakkár áiggis, go našuvnnalaš narratiivvat gilde dahje vuostálaste dáid duohtavuođaid. Gova, čájáhusa, giela, jiena ja duoji bokte sii dokumenterejedje dan, maid virggálaš ásahusat biehttaledje oaidnimis, ja ovdanbukte dan, man váldokultuvra háliidii vajálduhttit. Sámi dáidda ii leat dušše ovddidan Davviriikkain duohtavuohta- ja seanadanproseassaid, muhto baicca dat johtá maiddái daid ovddabealde, duvdá daid ovddasguvlui ja viiddida daid gieđahallannávccaid, čállá Christina Hætta, Sámiráđi kulturossodaga jođiheaddji, girjji ovdasánis.

Čállit ja dáiddárat:

Katarina Blind, Christina Hætta, Rosa Chávez, Yásnaya Elena Gil ja Eva Maria Fjellheim, Máret Ánne Sara, Colectivo Cherani Alain Silva, Kissel Bravo Hernández ja Bernardo Núñez bokte, Pauliina Feodoroff, Joyce Rivas, Frederik Prost ja Inga Wiktoria Påve, Ana Braconnier De León ja Juan Esteban Calderón, Anders Sunna, Daniela Catrileo, Joar Nango, Britta Marakkat-Labba, Geir Tore Holm, Drew Snyder ja Itzel Esquivel.

Doaimmaheaddjit: Eva Maria Fjellheim, Itzel Esquivel ja Drew Snyder

Hábmen: Árvu